Djengiz Khan, John Wayne en de Sakervalk

Ik kan het toch niet nalaten om wat weer te geven van de inhoud van het boekje "Dateline Mongolia", geschreven door een Amerikaanse journalist Michael Kohn die enige jaren voor een Engelstalige krant te UB werkte. Een van zijn verhalen handelt over de verfilming in de jaren 50 van het leven van Djengiz Khan: The Conqueror (1956), starring: Djengiz Khan: John Wayne en Bortai (zijn lieftalige, beeldschone vrouw) Susan Hayward. Om een Mongools ogend landschap voor de film te realiseren, trok men naar het plaatsje St. George, Utah waar de filmploeg door hoge temperaturen en overstromingen geplaagd werden. Maar het noodlot sloeg nog veel harder toe: ten tijde van de opnamen werden in Nevada 11 atoombommen in de open lucht tot ontploffing gebracht (in die tijd nam men helemaal geen voorzorgsmaatregelen bij dat soort zaken) en de wind stond uit het westen: naar Utah toe. Na de film kreeg door de jaren heen de helft van de filmploeg kanker en zowel John Wayne als Susan Hayward als regiseur Dick Powell overleden eraan. De film werd uit de omloop gehaald.

Een ander verhaal gaat over de handel in sakervalken. Een Sikh valkenier (bij-)genaamd "Parrot" zou zich in 1997 bij de Mongoolse regering gemeld hebben met het voorstel om een flink aantal Sakervalken (toen redelijk algemeen in Mongolie) te vangen en vervolgens voor perioden van 6 maanden te verhuren aan Arabieren voor het bedrag van 20.000 USD per valk. Het voorstel werd afgewezen maar binnen een jaar kwam een groep Arabieren op bezoek bij regeringsfunctionarissen en vertrok met een vliegtuig vol sakervalken terug naar het Midden Oosten: men had een goudmijn ontdekt. Parrot werd bedankt maar buiten spel gezet. Hij probeerde er een publicitaire rel van te maken maar niemand in Mongolie was geinteresseerd in valken, men dacht dat hij slechts een aandeel van de buit wilde hebben (waarmee ze misschien ook wel een beetje gelijk hadden). Medewerkers van het ministerie voor natuurbehoud meldden desgevraagd dat er niet genoeg geld is om de valken te bewaken in zo'n groot land en stropers schieten en vangen alles dus kan het ministerie maar beter zelf die vogels vangen en verkopen en het geld gebruiken voor natuurbescherming, alleen kwam dat geld natuurlijk niet bij de natuurbescherming terrecht, de schijver wijst schamper op een enorme rij 40.000 USD + terreinwagens voor het kantoor van de democratische partij (die op het moment overigens zerlf hun mond vol hebben over corruptie van de communisten, o.a. tijdens de recente verkiezingen) terwijl deze mensen die daar werken maar 1200 USD per jaar verdienen. De valken mochten later niet meer door particulieren verkocht worden maar werden door de regering aan o.a. Kuweit geschonken, waarbij slechts een beperkt bedrag aan belasting betaald behoeft te worden. Weer iets later begon Koeweit, het leek zonder aanleiding, allerlei wegenbouw en de aanleg van een grote stuwdam in de Gobi woestijn te financieren. Toen de journalist bij het ministerie voor natuurbehoud langs ging voor en interview en doorvroeg werd hij de deur uitgezet. Verder meldt hij het vertrek van het vliegtuig van de toenmalige president van Turkmenistan, (God hebbe zijn ziel) najaar 1997, met 21 Sakervalken aan boord. Wie gesnapt wordt met een valk bij de douane krijgt een boete van 25 USD, en gaat niet de gevangenis in maar meestal gelijk terug naar de woestijn om een nieuwe te vangen (als je rekent dat die valken meer dan 20.000 USD per stuk opbrengen kan je rekenen dat niet-natuurlief hebbende armoedzaaiers en graaiers snel in de verleiding zullen komen). De schrijver kwam in najaar 2004 een groep arabische valkenjagers (niet jagen met valken maar jagen op valken) tegen in de Gobiwoestijn: ze hadden moeite om aan hun quotum te komen (blijkbaar wordt een bepaald aantal toegestaan of ze hadden het over het aantal dat ze in bestelling hadden: wordt niet geheel duidelijk). Dat lijkt een indicatie dat de aantallen achteruit aan het gaan zijn net als in China. Verder haalt Kohn nog een publicatie aan van de Wildlife Conservation Society (New York) uit het jaar 2005 aan, en die meldden dat de populaties van bedreigde diersoorten in Mongolie zoals Argali schapen, antilopen, edelherten, beren, aziatische wilde ezels en wolven in de laatste 15 jaar met 50 tot 90 procent achteruit zijn gegaan. Ze noemen ook een bedrag van 100 miljoen USD aan verdiensten aan illegale dierenhandel per jaar in Mongolie. Frappant in het verhaal was ook dat de buitenlandse, in Mongolie werkzame biologen, weigerden met de journalist over de valken te praten: wat laat vermoeden dat ze het al eens aangekaart hebben en onder druk gezet zijn hun mond verder te houden, omdat er veel te veel aan verdiend wordt.
Ik moet wel zeggen dat ik alleen in dit boekje van deze Michael Kohn op deze verontrustende verhalen gestuit ben tot nu toe, hoewel in wel geneigd ben hem te geloven. Wat de pure, onbevelkte, ongerepte Mongoolse natuur toch weer in een iets ander daglicht stelt.
Ik heb zelf wel 7 sakervalken gezien deze reis (in Mongolie) waaronder een groepje van 4 vechtend, dichtbij in de lucht, dus ze zijn er nog wel!

Groet,
Casper